آرمان تبریز-دکتر کامران رحمتی شادباد دبیر انیستیتو شهر خلاق با بیان اینکه طبق آمار نزدیک به حدود ۲۰ میلیون نفر از جمعیت شهری کشور در زونهای فرونشستی با نرخهای متفاوت واقع شدند، افزود: بر اساس تعریف یونسکو، فرونشست عبارت است از فرو ریزش و یا نشست سطح زمین که به دلایل متفاوتی در مقیاس بزرگ روی می دهد و به طور معمول این اصطلاح به حرکت قائم رو به پایین سطح زمین اطلاق می شود که می تواند با اندک حرکت افقی همراه باشد.
به گزارش خبرنگار ما در تبریز؛رحمتی تصریح کرد :اما باید تاکید کرد که این تعریف پدیده هایی همچون زمین لغزش ها به دلیل اینکه حرکت آنها دارای جهت افقی قابل توجه است و همچنین نشست در خاک های دستی که مکانیزم متفاوتی دارد را شامل نمی شود.
وی با بیان اینکه یکی از مسائلی که در اثر برداشت بیرویه آب زیرزمینی رخ میدهد، فرونشست زمین است، افزود: در کشور ایران بیلان منفی آبهای زیرزمینی باعث فرونشست یک میلیون هکتار از عرصههای کشور در مناطق مختلف شدهاست. نتیجه مدیریت غلط منابع آبی و پیامدهای ناگوار آن بهویژه حفر چاههای مجاز و غیرمجاز هر روز آشکارتر میشود؛ وقتی بیهیچ ضابطه و معیاری چاه عمیق و نیمهعمیق حفر میشود تا کشاورزی ناپایدار توسعه یابد، آبخوانها خالی میشود، سطح آبهای زیرزمینی پایین میرود و فرونشست زمین رخ می دهد.
دبیر انستیتو شهر خلاق اظهار کرد: متأسفانه اتخاذ سیاستهایی برای مقابله با فرونشست در کشور ما آغاز نشده و اقدام خاص و قابل لمسی صورت نگرفته است. بر همین اساس با ادامه روند خشکسالی، کمبود نزولات جوی، نیاز آبی اراضی کشاورزی و سیستم های غلط آبیاری که موجب هدر رفت زیاد آب میشود، فشار روی سفره های آب زیرزمینی بیشتر شده است. این فشار به این معنی است که آب زیادی از آب های زیرزمینی که محدود هم هستند برداشته می شود و سطح آب زیرزمینی بیشتر از پیش پایین می آید. اینگونه فرونشست زمین توسعه بیشتری پیدا کرده و این پدیده اخیراً به بروز و ظهور عوارض خطرناک خود نیز نزدیک شده است.
وی خاطر نشان کرد: فرونشست وسعت زیادی را دارد و کل کشور را در بر گرفته است و در مقایسه این پدیده با زلزله که فقط حالت مخربی را در یک نقطه ایجاد میکند، متوجه گسترده بودن این پدیده می شویم. همچنین فرونشست هر روز و به طور تدریجی و مستمر ادامه پیدا می کند. بنابراین این اثرات به ویژه از نظر اقتصادی حتی عمیقتر از زمین لرزه خواهد بود.
وی افزود: بر اساس آمارهای منتشر شده سازمان نقشهبرداری کشور، تهران و اصفهان بیشترین میزان فرونشست را در بین کلانشهرهای کشور دارند. دشت رفسنجان، استانهای خراسان رضوی، یزد و اصفهان دچار فرونشست در ابعاد بزرگ هستند، اما بیشترین نرخ فرونشست مربوط به جنوب غرب تهران می باشد.
دبیر انیستیتو شهر خلاق خاطر نشان کرد: در حال حاضر فرونشست زمین در پیرامون تهران همانند «بمب ساعتی» می باشد بطوریکه تهران با سالی ۳۶ سانتیمتر، رکورددار فرونشست زمین در سراسر جهان است که افت سطح آبهای زیرزمینی تهران از چراییهای این مشکل می باشد؛ بطوریکه میزان فرونشست و محدوده آن در شهر تهران رو به گسترش است. در این حال، هر چه از سمت جنوب به سمت مرکز و شمال تهران حرکت میکنیم، میزان و آثار فرونشست کمتر مشاهده میشود. حتی در مناطق شمالی و نیمه بالای شهر تهران فرونشست محسوسی گزارش نشده و اگر فرونشستی هم باشد نرخ بسیار پایینی دارد. با توجه به اینکه در مناطق جنوب و جنوب غرب تهران برداشت آب زیادی از منابع زیرزمینی صورت میگیرد، شاهد این میزان فرونشست هستیم و قطعا در صورت تداوم برداشتهای بیرویه آب از منابع زیرزمینی، تشدید وضعیت را شاهد خواهیم بود. فرونشست قبلا حالت خزنده، کند و بطئی داشت، اما وضعیت فرونشست در سالهای اخیر حاد شده و آثار خود را به صورت علنی از طریق برخی فروریزشها، فروچالهها و ایجاد ترک در ساختمان و ابنیه، نشان میدهد.
وی خاطرنشان کرد : بررسیها و گزارشهای مطالعاتی نشان میدهد که در میان مناطق ۲۲گانه تهران، در مناطق شمالی و بهطور کلی در شهر تهران دو عامل برای فرونشست وجود دارد که عامل اول فرسودگی تأسیسات شهری ازجمله فرسودگی لولههای آب و نشت آب و در نتیجه نشست زمین ناشی از این عامل است و عامل دیگر حفاریهای صورت گرفته از جمله شبکه مترو است که با چند مورد از این فرونشستها در شهر تهران مواجه بودیم. اما در سایر مناطق که عمدتاً در جنوب تهران واقع است، بهدلیل افت آبهای زیرزمینی و آثار تکتونیکی آن نشست زمین خطری جدی محسوب میشود و باید به آن توجهی فوقالعاده کرد. مطابق این مطالعه، حدود ۲۵کیلومتر از طول کمربندی آزادگان، حدود ۲۸کیلومتر از طول اتوبا…
وی تاکید کرد: با اختصاص مجوز حفر چاه با عمق ۳۰ متر برای هر خانه، میتوان درصد نفوذ آبهای مناطق شهری را در خاک به صورت چشمگیری افزایش داد و موجب تغذیه منابع آبهای زیرزمینی شد. متاسفانه منابع طبیعی توجهی به آبخیزداری شهری ندارد و بیشتر تمرکز آن بر مراتع معطوف شده است این در حالی است که بخش بسیاری از زمینها را مناطق مسکونی شهری و روستایی تشکیل میدهد.
رحمتی با اشاره به تغییر شکل بارندگی از برف به باران و شیبدار بودن حوزههای منطقه، اضافه کرد: میتوان در بالادست یا مناطق کوهستانی تهران کشت گیاهی را با کوپهکاری و نهال کاری اصلاح کنیم، همچنین در داخل شهر تهران با حفر چاهها و ذخیره روان آبهای شهری و در دشتها نیز با حفر چالههای کم عمق ۵ سانتیمتری و نگهداشت آب، زمینه را برای نفوذ آب به خاک فراهم کنیم.
وی در خصوص دیگر راهکار مقابله با بحران فرونشست زمین، اظهار کرد: سدسازی به دلیل تبخیر بالا نمیتواند به حفظ منابع آبی کمک چندانی کند و رها کردن آب در مسیر واقعی خود علاوه بر تغذیه سفرههای آبهای زیر زمینی، نمک، سموم و آفتکشهای زمین را از بین میبرد.
