آرمان تبریز- استفاده بی رویه از منابع آب، افت سطح آب های زیرزمینی، استخراج گاز و سایر منابع معدنی، کاهش بارندگی ها و خشکسالی و خالی شدن خلل و فرج خاک موجب فرونشست زمین در مناطق قابل توجهی از آذربایجان شرقی شده است.
به گزارش ایرنا، عدم توجه به معضل فرونشست خاک، تبعات غیرقابل جبرانی در طبیعت دارد و با نزدیک شدن آن به شهرها موجب وارد آمدن آسیب های جدی به زیرساخت های آنها می شود.
بنا به نظر کارشناسان، سازمان های متولی فرونشست زمین مثل سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی، شرکت آب منطقه ای، جهادکشاورزی، حفاظت از محیط زیست و منابع طبیعی و امور آبخیزداری و شهرداری ها از جمله نهادها و اداراتی هستند که باید با انجام اقدامات مسوولانه و هم افزایی لازم مانع کاهش ذخایر آبی و فرونشست های خطرآفرین برای حیات در این گونه مناطق انجام شوند.
این در حالی است که برخی از مدیران حتی مسوولیت اداره و نهاد زیر نظر خود در این خصوص انکار می کنند و این خود خطرناک تر از تبعات فرونشست زمین است و باید هر چه زودتر چاره ای اساسی برای آن اندیشیده شود.
فرونشیت زمین در دشت های مرند، شبستر-صوفیان، تسوج و کردکندی
مدیرعامل شرکت آب منطقه ای آذربایجان شرقی در گفت و گو با خبرنگار ایرنا در خصوص وضعیت فرونشست و شرایط پیشرفت آن در استان و پیش بینی آینده، گفت: هر چند که سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور متولی اصلی بررسی فرونشست زمین می باشد، لیکن با توجه به اهمیت پدیده مذکور و تبعات منفی مربوطه از جمله وارد شدن خسارات اقتصادی و زیست محیطی، پیامدهای اجتماعی، آسیب به شریان های حیاتی، خطوط ارتباطی و کاهش ظرفیت ذخیره آبخوانها، شرکت آب منطقه ای استان از سال های گذشته به پدیده فرونشست زمین توجه داشته است.
یوسف غفارزاده اظهار کرد: متأسفانه در سال های اخیر در محل تعدادی از ایستگاه های اندازه گیری سطح آب زیرزمینی، شواهدی مبنی بر وقوع پدیده فرونشست(لوله زایی چاه های پیزومتری) در برخی از دشت ها از جمله مرند، شبستر-صوفیان، تسوج و کردکندی مشاهده شده است و در صورتی که افت سطح آب زیرزمینی دشت ها کاهش یا متوقف نشود، فرونشست زمین تداوم داشته و تبعات منفی آن جبران ناپذیر خواهد شد.
وی با اشاره به علل فرونشست زمین، گفت: فرونشست تغییرات قابل مشاهده قائم سطح زمین است که معمولاً به شکل صفحه ای یا بشقابی بصورت جابجایی های رو به پایین دیده می شود، یکی از عوامل فرونشست زمین، برداشت بی رویه از منابع آب زیرزمینی و به تبع آن افت سطح آب زیرزمینی می باشد.
غفارزاده ادامه داد: در این شرایط فضاهای موجود در زمین از آب خالی شده و خلل و فرج موجود در خاک نیز کاهش یافته و این موضوع سبب فشردگی لایه خاک و تراکم آن می شود، در نهایت بر اثر این ساز و کار، فرونشست یا حرکت به طرف پایین سطح زمین اتفاق می افتد.
وی گفت: غیر از عامل بهره برداری بی رویه از منابع آب زیرزمینی، عوامل دیگری از قبیل استخراج منابع طبیعی نفت و گاز، بهره برداری از معادن، انحلال سنگ های آهکی و عوامل تکتونیکی نیز می توانند منجر به بروز پدیده فرونشست زمین شوند که به طور مسلم ساز و کار و شکل فرونشست آنها می تواند متفاوت باشد بر این اساس در پایش فرونشست باید به عوامل ایجاد کننده آن توجه داشت.
وی تبعات اعم از اقتصادی، اجتماعی، صنعتی و فرهنگی آن را بازگو کرد و خاطر نشان کرد: فرونشست زمین می تواند تبعات اقتصادی، اجتماعی، زیست محیطی و غیره را در پی داشته باشد که در این راستا نوع، وسعت و شدت این خسارات بستگی به میزان نشست و منطقه تحت تأثیر دارد.
غفارزاده تشریح کرد: اهم این اثرات عبارتند از؛ تبعات اقتصادی، تحت فشار قرارگرفتن جدار چاه ها و تخریب آنها، شکسته شدن لوله های پمپاژ، شکسته شدن و انحراف کانال های آبیاری، نشت گاز و آتش سوزی و خسارات ناشی از این سوانح، سیل گیر شدن مناطق نشست کرده و در نتیجه خسارت به سازه های موجود در این مناطق، از بین رفتن زمین های کشاورزی و بلا استفاده شدن آنها، وارد آمدن خسارت به زیرسازی و روسازی سطح وسیعی از معابر و ایجاد گسیختگی در زمین، نفوذ نشت آب و فاضلاب یا جریان شدید آنها به شالوده ساختمان ها و اماکن و ایجاد زمینه تخریب آنها، شکسته شدن یا از بین رفتن آب بندی لوله های آب، فاضلاب، گاز و غیره و ایجاد قطع مکرر جریان برای مشترکان و ترک های ناشی از نشست در پی ها و دیوارها است.
اهم این اثرات عبارتند از؛ تبعات اقتصادی، تحت فشار قرارگرفتن جدار چاه ها و تخریب آنها، شکسته شدن لوله های پمپاژ، شکسته شدن و انحراف کانال های آبیاری، نشت گاز و آتش سوزی و خسارات ناشی از این سوانح، سیل گیر شدن مناطق نشست کرده و در نتیجه خسارت به سازه های موجود در این مناطق، از بین رفتن زمین های کشاورزی و بلا استفاده شدن آنها، وارد آمدن خسارت به زیرسازی و روسازی سطح وسیعی از معابر و ایجاد گسیختگی در زمین، نفوذ نشت آب و فاضلاب یا جریان شدید آنها به شالوده ساختمان ها و اماکن و ایجاد زمینه تخریب آنها، شکسته شدن یا از بین رفتن آب بندی لوله های آب، فاضلاب، گاز و غیره و ایجاد قطع مکرر جریان برای مشترکان و ترک های ناشی از نشست در پی ها و دیوارها است.
وی ادامه داد: خرابی خطوط راه آهن، افت ناگهانی ، خمیدگی و کج شدگی یا پیچ و تاب در بزرگراه ها، نرده های محافظ آنها و غیره و لزوم تعمیر آنها و همچنین حرکات رو به پایین سازه های عمودی با قطر کم مانند تیرهای تلفن یا تیرهای برق، کاهش ظرفیت ذخیره آبخوانها و به دنبال آن مشکلات تامین آب برای مصارف مختلف کشاورزی، صنعت و شرب و ایجاد مشکل در تامین معاش زندگی اقشار مختلف مردم است. گزارش از؛ پیمان پاکزاد
