به گزارش آرمان تبریز؛ قدمت و شکل گیری صنعت برق ایران را میتوان هم تراز تاریخچه مدرنیته در ایران تصور کرد. احتمالاً تصور زندگی بدون برق برای ما ناشدنی باشد یا به قول یکی از کنشگر این ساحه ، تخیل آن ما را به صحنههای فیلمهای آخرالزمانی برساند؛ بههمین قیاس، تصور اینکه در سال ۱۳۵۲ و در ابتدای برنامهی پنجم عمرانی کشور پیش از انقلاب نزدیک به ۶۵ درصد روستاهای ایران برق نداشتهاند برایمان بسیار قابل هضم و درک نیست.
نیروگاههای تولید برق در ایران که در دهههای اخیر با نوسازی کافی همراه نبودهاند، اکنون با چالشهای زیادی روبرو هستند. کاهش کارایی این نیروگاهها، افزایش مصرف سوخت و تولید آلایندههای زیستمحیطی، و همچنین مشکلات سلامت عمومی از نتایج فعالیت این نیروگاهها است.
از سوی دیگر، تحریمهای اقتصادی ناجوانمردانه غرب نیز مانع از دسترسی به تکنولوژیهای نوین و تجهیزات مدرن شده و شرایط را برای بازسازی یا توسعه انرژیهای تجدیدپذیر دشوارتر کرده است.
نیروگاههای تولید برق در ایران که بسیاری از آنها به دلیل قدیمی بودن، دچار فرسودگیهای ساختاری و کاهش راندمان شدهاند، بهطور فزایندهای با مشکلات اساسی مواجه هستند.
این نیروگاهها که طی دهههای گذشته بدون نوسازی کافی به فعالیت خود ادامه دادهاند، به دلیل بهرهگیری از تکنولوژیهای قدیمی و کاهش کارایی، با افزایش مصرف سوخت و کاهش بازدهی روبرو هستند. این مسئله علاوه بر آسیبهای زیستمحیطی ناشی از استفاده از سوختهای فسیلی آلاینده نظیر مازوت، اثرات مخربی بر سلامت عمومی و محیطزیست نیز به همراه دارد.
تحریمهای اقتصادی نیز مانع از دسترسی ایران به فناوریهای پیشرفته و تجهیزات بهروز شده و امکان نوسازی نیروگاهها را به شدت محدود کرده است. این وضعیت، علاوه بر تشدید بحران برق، زمینههای لازم برای گذار به انرژیهای تجدیدپذیر را نیز با چالش مواجه کرده است. از سویی دیگر، عدم تصمیمگیری قاطع و بهموقع در مورد بازنشستگی نیروگاههای فرسوده و جایگزینی آنها با منابع انرژی پاک، سلامت روانی و اجتماعی مردم را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
برنامههای دولتی برای مدیریت و نوسازی این نیروگاهها، در مقایسه با کشورهای پیشرفته، همچنان ناکافی بوده و نیازمند بازنگری و تقویت است. در این تحلیل، ضمن بررسی اثرات تحریمها، نقش پدافند غیرعامل و بهکارگیری دانش بومی برای حل این بحران و ضرورت توجه به انرژیهای تجدیدپذیر، به تبیین راهکارهایی پرداخته میشود که میتواند در مقابله با این چالش حیاتی موثر باشد.
همچنین در این یادداشت به بررسی برخی مشکلات، اثرات تحریمها و ضرورت جایگزینی نیروگاههای قدیمی با منابع انرژی پایدار پرداخته و پیشنهاداتی را برای حل این بحران ارائه در حد وسع می پردازیم.
۱ مشکلات و چالشهای نیروگاههای فرسوده
کاهش بازدهی و افزایش هزینهها:
با توجه به قدمت و فرسودگی، نیروگاههای ایران با کاهش راندمان و افزایش هزینههای نگهداری روبرو هستند. کاهش کارایی این نیروگاهها باعث افزایش مصرف سوختهای فسیلی شده که علاوه بر هزینههای اقتصادی بالا، اثرات زیستمحیطی نامطلوبی نیز به دنبال دارد.
افزایش آلایندههای زیستمحیطی و تأثیرات سلامتی:
با استفاده از سوختهایی نظیر مازوت در نیروگاههای فرسوده، آلایندههای زیانآور وارد محیطزیست میشوند و علاوه بر تخریب طبیعت، به سلامت عمومی آسیب میزنند. انتشار مواد سمی ناشی از سوختهای فسیلی، بهویژه در مناطق شهری، موجب افزایش بیماریهای تنفسی و مشکلات بهداشتی میشود.
وابستگی به سوخت مازوت و مخاطرات آن:
استفاده از مازوت بهعنوان سوخت در نیروگاههای فرسوده، بهدلیل آلودگی شدید و افزایش هزینههای سوخت، یک چالش جدی است. در شرایط تحریم، دسترسی به سوختهای پاکتر و کمآلاینده محدود بوده و استفاده از مازوت تنها گزینهای برای این نیروگاهها باقیمانده است، که این امر مخاطرات زیستمحیطی و بهداشتی جدی به همراه دارد.
۲ نقش تحریمها و محدودیتها در توسعه نیروگاههای جدید
تأثیر تحریمها بر نوسازی نیروگاهها:
تحریمهای ظالمانه اقتصادی برای جمهموری اسلامی ایران مانع از دسترسی به تجهیزات و تکنولوژیهای مدرن شدهاند و این موضوع امکان نوسازی و بازسازی نیروگاهها را بسیار محدود کرده است. بدون دسترسی به تکنولوژیهای پیشرفته، نیروگاههای موجود با مشکلات فنی بیشتری روبرو میشوند که این امر باعث کاهش تولید و بهرهوری انرژی میشود.
تأثیرات اقتصادی و توسعهای تحریمها بر صنعت برق:
تحریمها از جهات مختلف، توسعه و نوآوری در صنعت برق را مختل کردهاند. کاهش درآمدهای ارزی و محدودیتهای مالی، منابع توسعه و نوسازی را تضعیف کرده و موجب شده تا سرمایهگذاریهای لازم در این بخش صورت نگیرد.
۳ ضرورت گذار به انرژیهای پاک و پایدار
استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر بهعنوان راهحل بلندمدت:
استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر مانند بادی، خورشیدی و حتی هستهای، یکی از راهکارهای موثر برای مقابله با بحرانهای انرژی و کاهش آلودگی زیستمحیطی است. این نوع از انرژیها پایدارتر، کمهزینهتر و دوستدار محیطزیست هستند و میتوانند برای جایگزینی نیروگاههای فرسوده مورد استفاده قرار گیرند.
چالشهای پیادهسازی انرژیهای پاک در ایران:
با وجود مزایای انرژیهای تجدیدپذیر، در ایران چالشهای سرمایهگذاری و زیرساختی بسیاری برای پیادهسازی آنها وجود دارد. کمبود حمایتهای مالی، نبود زیرساختهای مناسب، و وابستگی به سوختهای فسیلی، گذار به انرژیهای پاک را با مشکلات جدی روبرو کرده است.
۴ برنامههای دولت برای بازنشستگی نیروگاههای فرسوده
مقایسه با کشورهای دیگر:
کشورهای پیشرفته با تدوین برنامههای جامع و سرمایهگذاری در انرژیهای پاک، توانستهاند نیروگاههای قدیمی خود را بازنشسته و جایگزین کنند. در ایران نیز برنامههای دولتی برای مدیریت نیروگاههای فرسوده وجود دارد، اما به دلیل محدودیتهای مالی و اداری، این برنامهها اغلب با کمبود اثربخشی مواجه هستند.
بررسی طرحهای دولت در خصوص مدیریت نیروگاههای فرسوده:
برنامهها و سیاستهای دولتی در زمینه مدیریت و نوسازی نیروگاهها نیازمند بازنگری و تقویت هستند. برای افزایش اثربخشی این برنامهها، نیاز به همکاری نزدیک با بخش خصوصی و ارائه تسهیلات بیشتر برای سرمایهگذاران بخش انرژی وجود دارد.
۵ پیامدهای عدم تصمیمگیریهای اساسی در مدیریت نیروگاههای فرسوده
تأثیرات بر صنعت و سلامت روانی مردم:
عدم تصمیمگیری قاطع در زمینه بازنشستگی نیروگاههای فرسوده و جایگزینی آنها، علاوه بر بحران برق، مشکلات اجتماعی و اقتصادی فراوانی نیز به همراه دارد. قطع برقهای مکرر، آلودگی شدید و افزایش هزینههای انرژی، سلامت روانی و اجتماعی مردم را تحت تاثیر قرار داده و باعث افزایش نارضایتی عمومی میشود.
سلامت روانی و اجتماعی در برابر بحران برق و آلودگی:
افزایش آلودگیها و قطعیهای برق بهعنوان پیامدهای نیروگاههای فرسوده، بر سلامت روانی و اجتماعی مردم تأثیر منفی گذاشته است. مشکلات ناشی از این شرایط بر کیفیت زندگی تأثیر منفی گذاشته و منجر به بروز استرس و اضطراب در میان شهروندان میشود.
۶ پدافند غیرعامل و نقش آن در بهینهسازی نیروگاهها
پدافند غیرعامل و دانشآموختگان حوزه انرژی:
دانشآموختگان حوزه انرژی و پدافند غیرعامل میتوانند نقش مهمی در بهینهسازی و ارتقاء ایمنی نیروگاهها ایفا کنند. با استفاده از دانش بومی و تخصصهای مرتبط، میتوان اقداماتی را برای کاهش آسیبپذیری نیروگاهها و افزایش ایمنی و پایداری آنها انجام داد.
۷ کاربرد پدافند غیرعامل در بهینهسازی و بازنشستگی نیروگاهها:
دانش پدافند غیرعامل میتواند در کاهش مخاطرات احتمالی و افزایش ایمنی نیروگاههای قدیمی نقش داشته باشد. از طریق بهرهگیری از این دانش، میتوان بازنشستگی ایمنتر و بهینهتر نیروگاهها را تسهیل کرد و از بحرانهای احتمالی جلوگیری نمود.
در پایان تاکید به این مهم ضروری است که؛
نیروگاههای فرسوده ایران بهدلیل ساختار قدیمی و بهرهوری پایین به منبعی برای آلودگیهای زیستمحیطی و هزینههای اقتصادی تبدیل شدهاند. تحریمها، عدم نوسازی بهموقع و نبود زیرساختهای مناسب، گذار به انرژیهای پاک را با چالشهای جدی مواجه کردهاند. بهکارگیری برنامههای پدافند غیرعامل، استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر، و اصلاح سیاستهای دولتی میتواند بهعنوان راهکارهای مهمی در مدیریت بحران نیروگاههای فرسوده و گذار به انرژیهای پایدار مؤثر باشد.
دانش آموخته ارشد علوم سیاسی
