علمی وضرورت بومی سازی روابط عمومی در ایران(بخش دوم)
دوره دوم،ظهور رنسانس ومدرنیته درغرب وتاسیس علوم انسانی نوین در آن وآغازدوران رکود علمی همزمان باحضور استعمار در کشورهای اسلامی است.
دوره سوم،ازسال ۱۹۷۰ میلادی آغاز می شود.
به اعتقاد متفکران واندیشمندان این کشورها،دردوران استعمار،هویت تاریخی،اجتماعی وفرهنگی آنها نادیده گرفته شده است.ودانش وارداتی از غرب،کارایی،کارآمدی اثر بخشی لازم را در حل مسائل اجتماعی وانسانی نداشته وآنها برای حل مسائل وآسیب های اجتماعی وبرای رهایی از سلطه فکری وفرهنگی به مطالعات پسا استعماری روی آورده اند.
مطالعات پسا استعماری،چارچوب نظری کلان برای بومی سازی علوم انسانی است که این مطالعات ابتدا تحت عنوان مطالعات پسا استعماری،نخستین بار در فرهنگ لغت آکسفورد ظاهر شد وبه عنوان مطالعات امپریالیسم ومطالعات کشورهای مشترک المنافع از دهه ۱۹۸۰میلادی به کار خود ادامه داد(کریمی،۱۳۸۶).
مطالعات پسا استعماری در کشور هایی نظیر مالزی،هندوستان،پاکستان واز جمله ایران از دهه۱۳۴۰ آغازشد.
انتشارکتاب معروف غربزدگی جلال آل احمد در رویارویی بین غرب وشرق وتوجه فزاینده به مسائل فرهنگی را نشان داد وبه دفاع از هویت شرقی،در برابرغرب استعماری پرداخت.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی وتشکیل ستاد انقلاب فرهنگی وسپس شورای عالی انقلاب فرهنگی وبا تاسیس دانشگاه تربیت مدرس وانتشار فصلنامه تحول در علوم انسانی،زمزمه های بومی سازی در علوم انسانی واجتماعی تحت تاثیر سند های فرابخشی،سند چشم انداز بیست ساله،برنامه های توسعه چهارم وپنجم ونیز سیاست گذاری های کلان نقشه جامع علمی کشور وشورای عالی انقلاب فرهنگی طنین انداز شد.
فراستخواه نیز سه روایت متفاوت ازبومی سازی در ایران را بیان می کند:بومی سازی به مثابه یک ایده دانشگاهی؛این روایت در اواخر دوره پهلوی ودر مواجهه با الگوی نوسازی دولتی از بالا برساخته شد.
بومی سازی در شکل یک ایدئولوژی مذهبی وپروژه سیاسی؛در بهبوحه انقلاب فرهنگی وپس از آن بصورت پروژه اسلامی سازی علم ودانشگاه برساخته شد.
بومی سازی به مثابه یک تابو وفوبیای شبه مدرن وشبه پوزیتیویستی؛در واکنش به تاویلات،سوانح وپیامد های سیاسی روایت دوم،برفضای دانشگاهی-روشنفکری سایه انداز شد(فراستخواه،۱۳۸۶).
امروزه در باب تعاریف ومفهوم شناسی بومی سازی به نظر می رسد بین صاحبنظران نظرات متفاوتی وجود دارد.حتی درباب معادل لاتین بومی سازی نیز وضع بدین منوال است معادل هایی مانند«داخلی شدن»،محلی شدن،درون گراشدن ویا توجه به درون(مک گین،۱۹۹۹)ومحله گرایی،ناحیه گرایی،ایرانی شدن فارسی سازی(شادمان،۱۳۸۲)مطرح نموده اند.
در بین متفکران واندیشمندان این حوزه دیدگاه‌های متفاوتی درباره بومی سازی علوم انسانی واجتماعی وجود دارد.
فاضلی بومی سازی را نوعی سیاست یا خط ومشی می داند که متاثر از گفتمان های مختلف بومی سازی سعی در هدایت سازمان یافته علم به سوی بهره برداری از آن در جامعه معین دارد((فاضلی،۱۳۸۸).وچیذری اعتقاد دارد “بومی سازی علم ،به مفهوم شکل گیری علوم در یک بستر فرهنگی،تاریخی وتجربی جامعه ای خاص است به گونه ای که این علم بتواند پاسخگوی نیازهای آن جامعه باشد(چیذری،۱۳۹۰).از آثار وآرای آزاد فلاح(۲۰۰۹)استنباط می شود بومی سازی بدین معناست که ما علومی را از جوامع دیگر بیاوریم وآن رابر طبق نیاز های فرهنگی خود تغییر دهیم.
اخوی راد(۱۳۸۸)بومی سازی را به معنای تولید علم می داندبه گونه ای که پاسخگوی نیاز های جامعه باد.واشتریان(۱۳۷۹)ازبومی سازی به مفهوم گرایش ویژه در بازشناسی وارزیابی تئوری ها،روش ها وموضوعات اشاره دارد.نراقی(۱۳۷۸)در بحثی تحت عنوان دانش بیرون وبینش درون از این ایده سخن می گویدکه تکنیک ها ودانش های تخصصی جدید غربی،باید زیر چتر معرفتی شرقی-آسیایی درآید.فکوهی(۱۳۸۹)بومی سازی رابالاترین توانمندی های نظری وعملی برای نیل به استقلال علمی توصیف می کند. به اعتقاد العلوانی(۱۳۷۴).”نتایج وره آورد ترویج برنامه های غربی به مثابه روش زندگی در میان مسلمانان تبدیل آن به گفتمان در حوزه فکر وفرهنگ،چیزی جز ناکامی در تحقق نتایج،شبیه آنچه در غرب پدید آمده است نصیب جوامع اسلامی نکرده است وعلاج این امر در ویژگی های فرهنگی غرب است”.
از طرفی چون محور اصلی تحرک علوم انسانی واجتماعی انسان است وانسان موجودی فرهنگی خوانده می شود وایران در برگیرنده مجموعه نامتجانس از گروه‌های قومی وانسانی مختلف است که مجموعه ناهمگونی از اقوام ملیت های مختلف زبانی،مذهبی،نژادی وفرهنگی را تشکیل می دهذ(احمدی،۱۳۸۹) توجه به این تنوع فرهنگی یکی از الزامات مقوله بومی سازی است.
“بسیاری از مفسران بومی سازی را از لحاظ اخلاقی بسیار مطلوب می دانند واز مزایای آن به دانش محلی،ارتباطات،تخصص وتوانایی تاثیرگذاری بر ایجاد تغییر در روی زمین اشاره می کنند”(کلارک،۲۰۱۸).
دبیری مهر(۱۳۸۴) براین باور است که “تمام حوزه های معرفتی بشر اساسا بوم زاد است،اگر علمی در بوم الف تولید شد و وارد یک بوم جدید
شد حتما باید بومی سازی شود”
وگلشنی(۱۳۸۴) در این باره می گوید:علم از هر کجا که بیاید،وقتی وارد جامعه ای می شود باید با جهان بینی آن جامعه سازگار باشد وهرآنچه خط قرمز آن جامعه است کنار گذاشته شود.
برزگرمعتقد است که “بومی سازی علوم اجتماعی وانسانی به معنای جذب انتقادی علوم اجتماعی وانسانی غرب است،نهترک میراث غنی غرب در این حوزه،درواردات این دسته از علوم باید افزون بر ترجمه،اقدامات تکمیلی واقتباس نقادانه گزینشی داشت وبه صور گوناگون در آن داخل وتصرف کرد تا بتوان متناسب با مقتضیات بومی ایران از آنها بهره گرفت.”زینالی(۱۳۹۱) نیزبومی سازی را”کاربردی وعینی کردن این علم در جامعه از طریق برخی اصول مانند وفق دادن اصول فرهنگی واعتقادی مردمان آن سرزمین،استفاده از منابع غنی اندیشمندان آن سرزمین ورفع جنبه های تقلیدی از چهره این علم می داند.
ونظر صالحی(۱۴۰۳) بر این است که بومی سازی در علوم انسانی به معنی تبدیل پایدار ودارای مرجعیت علمی در مبانی بنیادها،روش ها،مفاهیم،ساختارها،نظریه ها ومکاتب ومتون علمی در جهت مطلوب است واین تحول می تواند با رویکرد ترمیمی،تهذیبی وپیرایشی، نقلی سازی وبومی سازی فرهنگی وکاربردی در راستای نیازهای جامعه تولید کنددر پایان این بخش از مبحث،راه نجات علوم انسانی،ورود به مرحله علمی است تنها در این صورت است که علوم انسانی می تواند عقب ماندگی هایش را جبران کند وبه پیشرفت در خور ملاحظه ای برسد پس علم انسانی باید از تکنیک های رایج علوم فیزیکی وعلوم زیستی مانند تجربه،آزمایش،سنجش واندازه گیری،کمی کردن،آمار توصیفی واستنباطی،مشاهده وتکرار پذیری کردن استفاده کند(زندوانیان،۲۰۱۲)
ادامه مبحث رادر بخش بعدی ملاحظه نمایید
ناصر اسگندریان فعال حوزه ارتباطات وروابط عمومی
