انتخابات تیرماه و اصلاحاتی که با مرگ فاصله کمی دارد/ وقتی خاتمی و دوستان با طناب پوسیده روحانی به چاه افتادند/ همتی و عارف؛ سربازانی با شمشیرهای چوبی
انتخابات تیرماه و اصلاحاتی که با مرگ فاصله کمی دارد/ وقتی خاتمی و دوستان با طناب پوسیده روحانی به چاه افتادند/ همتی و عارف؛ سربازانی با شمشیرهای چوبی
آرمان تبریز-روحانی و اصلاح‌طلبان معتقدند بدون حل مناقشات دیپلماتیک، مسائل اقتصادی حل نمی شود. شاید این سخن درست باشد اما تجربه تلخ سال های 97 الی 1400 باعث شده این تئوری در عمل، کمترین حامی را در بین موافقان و همدلان جمهوری اسلامی ایران داشته باشد.

آرمان تبریز-روحانی و اصلاح‌طلبان معتقدند بدون حل مناقشات دیپلماتیک، مسائل اقتصادی حل نمی شود. شاید این سخن درست باشد اما تجربه تلخ سال های ۹۷ الی ۱۴۰۰ باعث شده این تئوری در عمل، کمترین حامی را در بین موافقان و همدلان جمهوری اسلامی ایران داشته باشد.
حسین آصف- بعد از وقوع حادثه شوکه کننده سقوط بالگرد رئیس جمهور، حالا بسیاری منتظر انتخابات تیرماه ۱۴۰۳ هستند. انتخاباتی که کسی منتظرش نبود اما شهادت ابراهیم رئیسی برگزاری آن را ضروری کرد. در حالیکه بسیاری معتقدند در این انتخابات نیز شاهد رقابت نفس‌گیر اصلاح‌طلبان و اصولگرایان خواهیم بود، برخی کارشناسان معتقدند که رقابت اصلی میان اصولگرایان خواهد بود و بعید است در این انتخابات نیز مانند انتخابات ۱۴۰۰ شاهد حضور یک اصلاحطلب یا اعتدالگرای قدرتمند باشیم.
بسیاری از محافل اصلاح‌طلبی از حالا نام «همتی» و «عارف» را پیش کشیده و معتقدند اصلاح‌طلبان قرار است روی این دو نام متمرکز شوند. اما خود اصلاح‌طلبان می دانند که قدرت و اعتبار این دو سیاستمدار به حدی نیست که بتوانند اصلاح‌طلبان را پیروز انتخابات ۱۴۰۳ کنند. اصلاح‌طلبان خوشبین معتقدند در سال ۱۳۹۲ نیز کسی روی روحانی حساب نمی کرد و بعد از ردصلاحیت هاشمی رفسنجانی همه آماده شکست اصلاحات بودند اما اتحاد حزبی باعث پیروزی روحانی شد.

به نظر می رسد در سخن این دسته از اصلاحطلبان یک غفلت بزرگ نهفته است. آنها از تغییر شرایط سیاسی کشور باخبر نیستند و نمی دانند در سال های ۸۰ و ۹۰ رقابت اصلی میان دو گفتمان بود اما در حال حاضر، یکی از گفتمان ها آسیب زیادی دیده است.
تقابل گفتمان اصلاحطلبی و اصولگرایی/ شکست گفتمان مخالف در سال ۱۳۹۶

از سال ۱۳۷۶ تا سال ۱۳۹۶ رقابت اصلی سیاسی در کشور میان دو گروه اصلاحطلب و اصولگرا بود. اصولگرایان روی آرمان ها و ایده های انقلابی تاکید داشتند و اصلاح‌طلبان معتقد بودند در زمینه های متعددی از جمله سیاست خارجی، اقتصاد و مسائل فرهنگی و اجتماعی باید تغییراتی اساسی در کشور صورت بگیرد.

گفتمان اصلاحات در سال ۱۳۷۶ پیروز شد. محمد خاتمی رهبری این جریان را در دست گرفت و توانست تا سال ۱۳۸۴ قدرت سیاسی را در دست بگیرد. در سال ۱۳۸۴ گفتمان اصولگرایی با ایده بازگشت به آرمان های انقلاب، ساده زیستی، پرورش عدالت اجتماعی و مبارزه با فساد اقتصادی به قدرت رسید.

محمود احمدی نژاد توانست اصولگرایان را دور خود جمع کند و سیاست های آنان را دنبال نماید. در سال ۱۳۸۸ اختلافات این دو گروه به اوج خود رسید. انتخابات ریاست جمهوری در این سال به کشمکش های خیابانی انجامید. در پایان این کشمکش، اصولگرایان پیروز شده و بسیاری از سیاستمداران اصلاحطلب از عرصه قدرت کنار رفتند.

بعد از پایان ۸ سال ریاست جمهوری احمدی نژاد، اصلاحطلبان از طریق ائتلاف با جبهه اعتدالگرایان به رهبری حسن روحانی توانستند تا حد زیادی به قدرت برگردند. روحانی با دو ایده مبارزه با تورم و رفع مناقشات هسته ای با آمریکا و غرب به قدرت رسید. بعد از انعقاد برجام، گفتمان روحانی و اصلاحطلبان بیش از پیش قدرت گرفت. «اعتدالگرایان – اصلاحطلبان» توانستند در انتخابات مجلس ۱۳۹۴ به یک پیروزی قاطع برسند و روحانی نیز توانست در انتخابات ریاست جمهوری سال ۹۶ ائتلاف اصولگرایان و شخص ابراهیم رئیسی را شکست دهد.

بعد از خروج ترامپ از برجام، بازگشت تحریم ها و تورم فزاینده در کشور، گفتمان «اعتدالگرایی – اصلاح‌طلبی» با یک سقوط تاریخی مواجه شد. اتفاقات و اعتراضات آبان ۱۳۹۸، بحران کرونا و عدم رسیدگی مناسب دولت به این مساله، تورم فزاینده و افزایش شدید قیمت ها و عدم حل مناقشات میان ایران و آمریکا همه و همه باعث شدند روحانی تبدیل به یکی از منفورترین سیاستمداران وقت ایران تبدیل شود.

حامیان روحانی و جریان اصلاحطلبی به مخالفان جدید بدل شدند. جبهه اصلاحات در انتخابات مجلس شورای اسلامی سال ۱۳۹۸ و سال ۱۴۰۲ شکست سختی خورد و در انتخابات ۱۴۰۰ نیز نامزد ارشد اصولگرایان یعنی ابراهیم رئیسی به پیروزی رسید.

از زمان آغاز به کار دولت شهید رئیسی تا لحظه سقوط هواپیما و شهادتش، همچنان، گفتمان اصلاحطلبی – اعتدالگرایی در محاق گرفتار است. حامیان دیروز روحانی و خاتمی و … معتقدند گفتمان آنان قدرت مقابله با جریان اصولگرایی را ندارد. از آن سو، اصولگرایان، بر سیاست های اشتباه دولت روحانی از سال ۹۶ تا ۱۴۰۰ تاکید شدیدی داشته و سعی می کنند میان تصویر و شمایل روحانی و جریان اصلاحطلبی پیوندی محکم بزنند. این مساله باعث پاشیدن هسته مرکزی جریان اصلاحطلبی شده است.

اصلاح‌طلبان ارشد میان شرکت در انتخابات و عدم شرکت در آن مرددند و نمی دانند دقیقا کدام سیاست را دنبال کنند (اینجا بخوانید). به همین دلیل، قدرت ائتلاف با هم را ندارند و در رقابت با اصولگرایان شکست می خورند.
وضعیت بغرنج اصلاحات – اعتدالگرایی در انتخابات ۱۴۰۳

اگر فردی از دل جریان اصلاحات یا اعتدال‌گرایی بیرون بیاید لاجرم باید به یک ایده اساسی تمسک جوید. اصلاح‌طلبان – اعتدال‌گرایان در سالهای اخیر بیش از هر چیز بر حل مناقشات سیاسی میان ایران و غرب و اجرای سیاست موازنه مثبت و عدم گرایش بیش از حد به شرق تاکید داشتند.

روحانی و همفکرانش معتقدند بدون حل مناقشات دیپلماتیک، مسائل اقتصادی حل نمی شود. شاید این سخن درست باشد اما تجربه تلخ سال های ۹۷ الی ۱۴۰۰ باعث شده این تئوری در عمل، کمترین حامی را در بین موافقان و همدلان جمهوری اسلامی ایران داشته باشد. مخالفان جریان اعتدالگرایی تاکید دارند که «برجام» به عنوان مهم ترین ثمره دولت روحانی بعد از روی کار آمدن ترامپ تبدیل به یک بحران شد.

از آنجا که قرار است انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۲۴ تا چند ماه دیگر برگزار شود و احتمال به قدرت رسیدن ترامپ بسیار زیاد است، تئوری حامیان اعتدالگرایی در شرایط بسیار سختی قرار داشته و بعید است آنها بتوانند ایده مرکزی خود را در انتخابات به کار بگیرند. احتمالا نامزدهای مورد حمایت جریان اصلاحطلبی – اعتدالگرایی صرفا به انتقادات اقتصادی به دولت سیزدهم و وضعیت معیشتی اکتفاء کنند. اما مساله این است که این انتقادات به روحانی و دولت دوازدهم نیز بر می گردد و خود در مظان اتهام هستند.

بسیاری از تحلیل‌گران معتقدند اصلاحطلبان در همان سال ۹۸ باید راه خود را از روحانی و جریان اعتدالگرایی اش جدا می کردند تا شانسی برای آینده داشته باشند اما این اتفاق نیفتاد. البته باید توجه داشت که شرایط سیاسی و اعتراضات اجتماعی در سال ۹۸ و ۱۴۰۱ چنان چشمگیر بود که حتی اگر اصلاحطلبان راه خود را از روحانی جدا می کردند، باز بعید بود بتوانند به جریان اصلی اپوزیسیون داخلی و محور سیاسی نسل جدید تبدیل شوند.

  • منبع خبر : خبر فوری