به گزارش خبرنگار ما در تبریز؛ در کتب تاریخ مدارس کشورمان عکسها و خدمات طاقتفرسای آنها را در تعیین موشکافانه و با تدبیر مرزهای ایران منتشر کنید تا دانشآموزان با خدمات این دو انسان وطندوست بیشتر آشنا شوند.
اگر رادیو و تلویزیون ایران روزانه دقایقی از برنامههای آبکی خود کم و مردم را با مردان عاشقپیشه، خادم و وطندوست آشنا میکرد، حس ایراندوستی بیشتر در قلبها مینشست.
نام این مردان بزرگ را یک میلیاردم نام لبنان و فلسطین مردم ما نشنیدهاند و با بزرگان و تأثیرگذاران در حفظ و تمامیت مرزهای ایران آشنا نشدهاند و حتی اطلاعات اولیه را هم ندارند.
چرا نتوانستهایم حس ایراندوستی مردم شریف و نجیب ولایات، ایالات، مناطق و استانهای مختلف ایران عزیز را به میان آحاد مردم ببریم…
سخن گفتن از میرزا محبعلیخان یکانلوی مرند و پسرش میرزا جهانگیرخان که هر دو در تاریخ معاصر ایران به ناظمالملک اول و دوم یا ناظمالملک پدر و پسر و یا معتمدالسلطان اول و دوم اشتهار یافتهاند، کار آسانی نیست.
خوشبختانه در روزهای ۷ و ۸ آبانماه جمعی از محققان دانشکدههای تاریخ، میراث مکتوب، وزارت خارجه و علاقهمندان به هویت گذشته در دانشگاه تبریز آرا و اندیشهها و عملکرد این دو مرد دلسوز، سیاستمدار، لایق و شایسته را مورد مداقه و کنکاش قرار میدهند.
این پدر و پسر با کیاست و فطانت روی هم رفته ۱۰۳ سال در وزارت خارجه منشأ اثر در تحدید و ترسیم مرزهای شمالغرب و شرق کشور بودند.
در زمان دو تن از شاهان قاجار یعنی محمدشاه و ناصرالدینشاه، آنان خادم ملت ایران در تعیین حدود مرزهای ایران با امپراتوری عثمانی و افغانستان بودند.
میرزا محبعلیخان تمام مرزهای ایران با عثمانی، روسیه و افغانستان را با اسب طی کرده و با توجه به دانشی که در جغرافیای طبیعی کسب کرده بود، در کمیسیونهای تعیین حدود ایران با عثمانیها و بعدها افغانها نقش بیبدیلی داشت.
در کنفرانس ارزنهالروم با تدبیر میرزاتقیخان امیرکبیر که آن هم محصول پرفروغ و گرانمایه دارالسلطنه تبریز بود، به تعیین حدود ایران با امپراتوری عثمانی با حضور نمایندگان روسیه، انگلستان، ایران و عثمانی پرداختند و این مرزها تا کنون مرزهای صلح و دوستی بین دو ملت بوده و چند قرن است که هیچ دستدرازی و نقض حدود دو کشور از سوی طرفین بهدلیل میثاقنامه محکم حقوقی صورت نگرفته است.
ناظمالملک پدر آشنایی کامل با زبان و لغت ترکی عثمانی داشت و جالب این است که نزدیک به تمامی قراردادهای مرزی ایران و عثمانی به زبان ترکی یا زبان فاخر درباری نوشته شده است.
ناظمالملک پدر، تاریخ ناپلئون بناپارت را با خط خوش و نستعلیق خود نوشت و علاوه بر آن رساله «حقوق بینالملل» را که دو نویسنده مشهور آلمانی نوشته و در اسلامبول به زبان ترکی عثمانی ترجمه شده بود، به زبان فارسی ترجمه کرد که سالهای متمادی از دروس پایه حقوق بینالملل در اروپا و آسیا در مراکز علمی تدریس میشد.
او با تدبیر و هوشمندی بلوک قطور را به مام میهن افزود، به ترسیم و تعیین حدود مرزهای ایران با عثمانی و افغانستان کنونی مبادرت کرد و با انتقال آموختهها و تجارب خود به برخی کارگزاران وقت وزارت خارجه و پسرش جهانگیرخان، دوره طلایی سیاست همزیستی با دول همسایه را از خود به یادگار گذاشتند.
علاقهمندان به تاریخ معاصر ایران میتوانند امروز، ۷ و ۸ آبانماه، در دانشگاه تبریز و مرند جزئیات خدمات و زحمات طاقتفرسای فرزندان عاقل و بالغ و آبدیده آذربایجان را از زبان پژوهشگران بشنوند و ببینند.
و بهقول دکتر سبحاناللهی، نقش مردان بزرگ تبریز و آذربایجان در حفظ یکپارچگی و توسعه، ترقی و پیشرفت ایران عزیز بر کسی پوشیده نیست و حیف که عدهای در بدنه حاکمیت، دولت، وزارت خارجه و صدا و سیما چشم دیدن خدمات و زحمات فرزندان این بخش از کشورمان را در وحدتبخشی به ایران ندارند و خود را به تجاهل عارفی میزنند.
محمد فرجپور باسمنجی
عضو خانه توسعه آذربایجان
